دانشعلمی

سیارات درونی منظومه خورشیدی


منظومه خورشیدی دارای چهار سیاره درونی با نام های تیر (عطارد)، ناهید (زهره)، زمین و بهرام (مریخ) می باشد. افزون بر محل قرار گیری سیارات درونی و بیرونی ، تفاوت های دیگری نیز میان آنها وجود دارد. سیاره های درونی، از سنگ ساخته شده اند و نسبت به سیاره های بیرونی ، کوچک تر و چگال تر هستند. سیاره های درونی ، یا ماه (قمر)ندارند و یا به تعداد کمی دارند و هیچ حلقه سیاره ای پیرامون آنها وجود ندارد. چون سیاره های درونی ، سطوح سنگی و جامد دارند ، به آنها سیاره های زمین سان می گویند.

تیر (عطارد)
تیر ، کوچک ترین سیاره منظومه خورشیدی است که از همه سیاره های دیگر ، به خورشید نزدیک تر است. تیر ، فاقد قمر است و سطحی جامد  دارد که دارای گودال ها و چاله هایی شبیه ماه است. اندازه این سیاره ، تنها اندکی از ماه بزرگتر است . سیاره تیر جو بسیار نازکی دارد (تقریبا بدون جو) که بیشتراز اکسیژن ، سدیم ، هیدروژن ، هلیم و پتاسیم ساخته شده است. دمای سطحی عطارد می‌تواند به °۴۳۰ سانتی‌گراد برسد. از آن‌جا که این سیاره جوی برای حفظ این گرما ندارد، دمای سطحی آن در شب تا °۱۷۰- سانتی‌گراد کاهش می‌یابد. تغییر دمای این سیاره °۶۰۰ سانتی‌گراد و بیش‌ترین نوسان دما در منظومه خورشیدی است.

ناهید (زهره)
ناهید یا زهره دومین سیاره نزدیک به خورشید است و میان عطارد و زمین قرار دارد که از زمان‌های قدیم شناخته شده ‌بود. پس از خورشید و ماه، زهره درخشان‌ترین جسم قابل مشاهده از زمین است و گاهی اوقات مانند یک ستاره درخشان در آسمان صبح و شب، به نظر می‌رسد. زهره تنها کمی کوچک ‌تر از زمین است و فاصله آن تا خورشید در حدود ۱۰۸ میلیون کیلومتر( ۷۲ واحد نجومی )است. مدت زمان چرخش این سیاره به دور خورشید ، ۲۴۳ روز است.این سیاره سنگی ، دارای سطحی جامد و چشم‌انداز گودال و آتشفشان است و هیچ ماه و حلقه‌ای ندارد. زهره و زمین ، اغلب سیاراتی دوقلو خوانده می‌شوند؛ زیرا در اندازه، جرم، چگالی، ترکیبات سازنده و گرانش مشابه یک دیگرند. دمای زهره بسیار زیاد است و جو چگال آن گرما و اثر گلخانه‌ای را به دام می‌اندازد و دمای سطحی آن را به °۴۶۵ سانتی‌گراد می‌رساند که این دما می‌تواند سرب را ذوب‌کند. جو جهنمی زهره عمدتاً از کربن دی‌اکسید ،نیتروژن و قطرات ابرهای سولفوریک اسید ساخته‌شده و دانشمندان تنها مقادیر کمی از آب را در جو آن شناسایی کرده‌اند. زهره ، داغ ترین سیاره منظومه خورشیدی است.

زمین
زمین سومین سیاره منظومه خورشیدی است که در فاصلهٔ ۱۴۹٬۶۰۰٬۰۰۰ کیلومتر از ستارهٔ خورشید قرار دارد. از نظرواژه‌شناسی ایرانی، زم در زبان اوستایی به معنای سرد بوده‌است که با پسوند (ین)، واژهٔ زمین را به معنای جسم سرد به وجود آورده‌است.  این سیاره چگال‌ترین (به دلیل دارا بودن منبع وسیع آهن و فلزات دیگر) سیاره منظومه خورشیدی و از نظر بزرگی ، پنجمین سیاره از هشت سیاره منظومه خورشیدی است. همچنین در میان چهار سیاره سنگی گردان به دور خورشید ( سیارات درونی ) ، زمین بزرگ ‌ترین آن‌ها است. گاهی از آن ، با نام‌های جهان و سیاره آبی نیز یاد می‌شود.  نام لاتین آن ، ( Terra ) است.  در منظومه خورشیدی، فاصله زمین تا خورشید ، بین فاصله زهره تا خورشید و فاصلهٔ مریخ تا خورشید است. نزدیک به ۴٫۵ میلیارد سال از پیدایش زمین می‌گذرد. و پیدایش حیات بر روی سطح آن ، در طول یک میلیارد سال پدیدار شد. زمین ، خانه میلیون‌ها گونه از جانداران است که انسان یکی از آن‌ها است.  زیست ‌کره زمین با گذر زمان ،جو زمین و دیگر شرایط فیزیکی و شیمیایی این سیاره را دچار دگرگونی‌های شگرفی کرده‌ است و محیطی را فراهم کرده‌است تا جانداران زنده بتوانند به رشد و زادآوری بپردازند. همچنین در اثر این دگرگونی‌ها ، لایه اوزون به دور این سیاره تشکیل شده‌است ، لایه ‌ای که با کمک میدان مغناطیسی زمین،  مانع از ورود پرتوهای آسیب ‌رسان خورشید می‌شود و به این ترتیب اجازه می‌دهد در زمین زندگی ادامه یابد . ویژگی‌های فیزیکی، پیشینه زمین‌شناسی و گردش زمین باعث شده‌اند تا زندگی در این دوره‌ها در آن پابرجا بماند و انتظار آن می‌رود که برای ۵۰۰ میلیون تا ۲٫۳ میلیارد سال دیگر نیز زندگی همچنان ادامه داشته باشد.زمین همواره با دیگر جرم‌های آسمانی به ویژه خورشید و ماه در اندرکنش است و به گرد خورشید می‌گردد که یک دورگردش آن برابر با ۳۶۵٫۲۴ روز خورشیدی یا یک سال نجومی است.  تنها ماه طبیعی شناخته شده برای زمین، کره ماه است که از نزدیک به ۴٫۵۳ میلیارد سال پیش گردش خود به دور زمین را آغاز کرده‌است.جو زمین ترکیبی است ازنیتروژن ،اکسیژن ، کربن دی‌اکسید ، بخار آب و عنصر های کمیابی همانند آرگون و … می باشد.

 بهرام (مریخ)
بهرام یا مریخ چهارمین سیاره نزدیک به خورشید و هفتمین سیاره منظومه خورشیدی از دیدگاه اندازه و جرم است و درآسمان شب، قرمز رنگ است و گاهی اوقات آن را ، سیاره سرخ می نامند. مریخ یک بیابان خشک است و قطر آن نصف قطر زمین است. مریخ نیز مانند زمین دارای فصل‌ها، یخ‌های قطبی، آتشفشان‌ها، ژرف ‌دره‌ها و آب‌وهوا است.  کوه المپوس ، بزرگ‌ترین کوه آتشفشانی منظومه خورشیدی است و در مریخ واقع است.  مدت زمان چرخش این سیاره به دور خورشید ، ۶۲۳ روز زمینی است. بیش‌ترین دمای سطحی مریخ °۵- سانتی‌گراد و کم‌ترین دمای سطحی آن °۸۷- سانتی‌گراد است. ۹۵ درصد از جو مریخ از کربن دی‌اکسید ، ۲٫۷ درصد آن از نیتروژن ، و بقیه آن ، از اکسیژن ،  کربن مونوکسید ، نیتریک اکسید ، مقادیر جزئی آب ، نئون ، کریپتون و زنون ساخته شده‌ است. مریخ دارای دو ماه به نام‌های فوبوس و دیموس است ظاهراً از سنگ‌های سرشار از کربن ، ساخته شده اند. از آن‌جا که این دو ماه فاقد گرانش کافی برای تبدیل به یک جسم دایره‌ای‌شکل هستند ، دارای اشکالی نامنظم هستند و فوبوس وسیع‌تر و پهناورتر از دیموس است.  دانشمندان بر این باورند که ۳٫۵ میلیارد سال پیش، مریخ بزرگ‌ ترین سیل منظومه خورشیدی را تجربه کرده‌ است. اکنون، مریخ بیش از حد سرد است و جو آن بیش از اندازه نازک است و اجازه باقی‌ماندن آب مایع به مدت طولانی در سطح آن را نمی‌دهد. یخ آب در نزدیکی سطح مریخ و آب یخ‌زده در یخ‌های قطبی آن وجود دارد.




نویسنده: مهدی اقامحمدی

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا